Praca geodety na terenie wojskowym nie musi wymagać innych metod pomiarowych. Zdecydowanie inaczej wygląda jednak dostęp do obiektu, dokumentacji i sprzętu, a także sposób opracowania oraz przekazywania danych. W takich realizacjach precyzyjny pomiar jest tylko jednym z elementów dobrze przygotowanego zlecenia.
Zanim rozpocznie się pomiar, trzeba ustalić zasady. O geodezji na terenach należących do wojska.
Geodeta może otrzymać mapę dopiero po wejściu na teren jednostki. Zamawiający może również określić, z jakiego sprzętu wolno korzystać, gdzie należy przechowywać dokumentację oraz w jaki sposób przekazać gotowe opracowanie. Materiałów nie zawsze można wynieść poza obiekt, skopiować na dowolny komputer czy przesłać zwykłym e-mailem.
Nie wynika z tego, że same prace geodezyjne prowadzone na terenach wojskowych są całkowicie odmienne od realizowanych przy innych inwestycjach. Nadal wykonuje się pomiary, przygotowuje mapy i obsługuje proces budowlany. Różnica polega przede wszystkim na organizacji zadania oraz kontroli nad dostępem do pozyskanych informacji.
Do PKIG trafiają zapytania dotyczące prac w jednostkach wojskowych, zakładach sektora obronnego, a także obiektach związanych z produkcją pojazdów wojskowych i amunicji. Część tych kompleksów działa od wielu lat. Ich dokumentacja bywa niepełna lub nie odpowiada już aktualnemu zagospodarowaniu, chociaż to właśnie na jej podstawie mają być przygotowywane kolejne inwestycje.
Teren zamknięty nie oznacza, że wszystkie dane są niejawne
Zgodnie z Prawem geodezyjnym i kartograficznym tereny zamknięte to obszary o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność oraz bezpieczeństwo państwa. Ustanawiają je właściwi ministrowie albo kierownicy urzędów centralnych, a ich granice zostają określone w odpowiedniej decyzji.
Dla takich obszarów sporządza się osobne mapy uwzględniające również przebieg podziemnych sieci uzbrojenia terenu. Nadzór nad realizowanymi tam pracami geodezyjnymi i kartograficznymi należy do właściwego ministra lub kierownika urzędu centralnego.
Sam fakt, że dokumentacja dotyczy obiektu wojskowego, nie przesądza jednak o jej niejawnym charakterze. W zawiadomieniu o ustaleniu terenu zamkniętego wskazuje się klauzulę tajności odnoszącą się do informacji o zlokalizowanych na nim obiektach. Ochroną obejmowane są zatem określone dane i materiały, a nie automatycznie wszystkie dokumenty związane z danym kompleksem.
Dlatego przed rozpoczęciem każdego zlecenia należy osobno ustalić:
- jaki status mają udostępniane materiały,
- kto może uzyskać do nich dostęp,
- gdzie wolno je przeglądać i opracowywać,
- w jaki sposób należy je przechowywać,
- w jakiej formie można przekazać wyniki prac.
Ostateczne zasady zależą zarówno od klauzuli nadanej informacjom, jak i od wymagań zarządcy terenu oraz procedur obowiązujących przy danej inwestycji.
Te same zadania geodezyjne, inny sposób ich realizacji
Zakres prac wykonywanych na terenach wojskowych jest szeroki. Obejmuje między innymi:
- opracowanie map do celów projektowych,
- tyczenie obiektów i sieci,
- geodezyjne inwentaryzacje powykonawcze,
- aktualizację danych ewidencyjnych,
- podziały nieruchomości,
- kompleksową obsługę geodezyjną budowy.
Takie wsparcie może być potrzebne podczas rozbudowy działającego już kompleksu, ale także przy budowie hali, magazynu, drogi wewnętrznej, placu technicznego czy infrastruktury sieciowej.
Technologia pomiaru nie musi odbiegać od rozwiązań stosowanych na innych budowach. Więcej przygotowań wymaga natomiast samo wejście na teren i organizacja pracy. Trzeba wcześniej ustalić, które osoby zostaną dopuszczone do obiektu, jaki sprzęt mogą ze sobą zabrać oraz z jakich materiałów będą mogły korzystać.
Dokumentację archiwalną pozyskuje się niekiedy za pośrednictwem właściwych jednostek wojskowych albo ośrodków wskazanych przez zarządcę terenu. Nie istnieje jednak jeden schemat odpowiedni dla każdego zlecenia. Procedury mogą się różnić w zależności od lokalizacji, rodzaju obiektu i statusu potrzebnych danych.
Archiwalna dokumentacja nie zawsze pokazuje obecny stan kompleksu
Wieloletnie funkcjonowanie obiektów wojskowych oznacza zwykle kolejne przebudowy, rozbudowy i zmiany sposobu użytkowania. Z czasem pojawiają się nowe budynki, drogi, place, instalacje oraz sieci podziemne. Nie każda modyfikacja zostaje jednak odnotowana we wszystkich opracowaniach, z których później korzystają projektanci.
Jeżeli archiwalna mapa różni się od faktycznego zagospodarowania terenu, konsekwencje mogą ujawnić się dopiero podczas projektowania albo prowadzenia robót. Wówczas rośnie ryzyko kolizji, opóźnień i konieczności wprowadzania zmian już na placu budowy.
Aktualny pomiar pozwala zweryfikować stan istniejący, uporządkować dostępne informacje i stworzyć wiarygodną podstawę do dalszych prac. Jest to szczególnie istotne przy pilnych inwestycjach obronnych, gdzie równie ważne jak tempo realizacji pozostaje bezpieczne wykorzystanie danych na następnych etapach projektowania i budowy.
Dostęp do informacji zależy od nadanej klauzuli
Nie każdy pracownik skierowany na teren wojskowy musi mieć takie same uprawnienia. Wymagania wynikają z tego, do jakich informacji będzie miał dostęp i jak oznaczono udostępniane materiały.
W przypadku danych opatrzonych klauzulą „zastrzeżone” dostęp może otrzymać osoba posiadająca ważne poświadczenie bezpieczeństwa albo pisemne upoważnienie wydane przez kierownika jednostki organizacyjnej. Konieczne jest także odbycie szkolenia dotyczącego ochrony informacji niejawnych.
Jeżeli materiały mają klauzulę „poufne”, „tajne” lub „ściśle tajne”, potrzebne jest właściwe poświadczenie bezpieczeństwa oraz odpowiednie szkolenie.
Zbliżone zasady obowiązują przedsiębiorców. Świadectwo bezpieczeństwa przemysłowego potwierdza zdolność firmy do ochrony informacji oznaczonych jako „poufne”, „tajne” lub „ściśle tajne”. Nie jest ono natomiast wymagane, gdy umowa przewiduje wyłącznie dostęp do danych „zastrzeżonych”. Nie zwalnia to wykonawcy z obowiązku spełnienia pozostałych wymagań przewidzianych dla tego poziomu ochrony.
O potrzebnych dokumentach i zabezpieczeniach nie decyduje zatem samo wejście na teren wojskowy. Znaczenie ma rzeczywisty zakres dostępu oraz sposób, w jaki firma będzie przetwarzać powierzone informacje.
Dane elektroniczne są dopuszczalne, ale muszą być odpowiednio chronione
Informacje niejawne mogą być opracowywane i przekazywane elektronicznie. Nie oznacza to jednak swobody w wyborze urządzeń, systemów i kanałów komunikacji.
Dane takie wolno przetwarzać wyłącznie w systemach teleinformatycznych spełniających wymagania bezpieczeństwa i posiadających stosowną akredytację. Jeżeli system ma służyć do obsługi krajowych informacji oznaczonych jako „zastrzeżone”, akredytacji udziela kierownik jednostki organizacyjnej poprzez zatwierdzenie dokumentacji bezpieczeństwa.
W praktyce wyklucza to kopiowanie chronionych plików na przypadkowy komputer, zapisywanie ich w zwykłej chmurze czy wysyłanie standardową pocztą elektroniczną. Każdy etap pracy z dokumentacją musi odpowiadać wymaganiom przypisanym do danej klauzuli i zasadom ustalonym przez jednostkę.
Zdarza się, że geodeta otrzymuje dostęp do mapy wyłącznie na terenie obiektu, a sporządzone szkice i notatki muszą pozostać w wyznaczonym miejscu. Nie jest to jednak reguła dotycząca wszystkich prac wojskowych. Takie ograniczenia wynikają każdorazowo z warunków zlecenia, statusu materiałów i decyzji zamawiającego.
Jak PKIG organizuje prace na terenach wojskowych?
Od lat realizujemy zlecenia geodezyjne na terenach zamkniętych. Przygotowaliśmy zespół, procedury i zaplecze techniczne pozwalające obsługiwać materiały oznaczone klauzulą „zastrzeżone” w zakresie wymaganym przy poszczególnych zadaniach.
Pracownicy kierowani do takich realizacji posiadają odpowiednie szkolenia, a także wymagane upoważnienia lub poświadczenia. Tak zorganizowane zaplecze określamy w PKIG jako kancelarię informacji niejawnych dla poziomu „zastrzeżone”.
Nie należy utożsamiać jej z kancelarią tajną, której utworzenie jest ustawowym obowiązkiem jednostek przetwarzających informacje o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”. Dokumenty oznaczone jako „poufne” albo „zastrzeżone” mogą być obsługiwane przez inną właściwie przygotowaną komórkę, funkcjonującą według zatwierdzonych procedur.
Dzięki własnemu zapleczu możemy przeprowadzić cały proces: od pozyskania dokumentacji, przez pomiar w terenie i opracowanie danych, aż po przekazanie wyników w formie zaakceptowanej przez zamawiającego. Zanim jednak rozpoczniemy prace, ustalamy status materiałów i wymagania wynikające z konkretnego zadania.
Profesjonalna obsługa terenu wojskowego nie polega na wprowadzaniu ograniczeń na zapas. Polega na precyzyjnym rozpoznaniu, które zasady rzeczywiście obowiązują, i konsekwentnym stosowaniu ich na każdym etapie realizacji.
Geodezja dostarcza danych potrzebnych do projektowania i prowadzenia budowy. Jeżeli jednak wyniki pomiarów opisują infrastrukturę ważną dla bezpieczeństwa państwa, sama dokładność nie wystarcza. Potrzebne są również odpowiednio przygotowani pracownicy, kontrolowany obieg dokumentacji i organizacja pracy dostosowana do charakteru informacji.
Źródła
- Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne
- Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych
- Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego – Kancelarie tajne i bezpieczeństwo fizyczne
FAQ:
1. Czy wszystkie dokumenty dotyczące terenu wojskowego są informacjami niejawnymi?
Nie. Ochroną obejmuje się konkretne informacje i materiały zgodnie z nadaną im klauzulą. Sam związek dokumentu z jednostką wojskową nie oznacza automatycznie, że jest on niejawny.
2. Jakie prace geodezyjne wykonuje się na terenach wojskowych?
Mogą to być między innymi mapy do celów projektowych, tyczenia, inwentaryzacje powykonawcze, podziały nieruchomości, aktualizacje danych ewidencyjnych oraz geodezyjna obsługa budowy.
3. Kto może pracować z dokumentacją oznaczoną jako „zastrzeżone”?
Dostęp może uzyskać osoba posiadająca ważne poświadczenie bezpieczeństwa albo pisemne upoważnienie kierownika jednostki organizacyjnej. Musi również przejść szkolenie z ochrony informacji niejawnych.
4. Czy dokumentację z terenu wojskowego można opracowywać elektronicznie?
Tak, jeżeli wykorzystywany system teleinformatyczny spełnia wymagania bezpieczeństwa i posiada odpowiednią akredytację. Chronionych danych nie można przetwarzać na dowolnych urządzeniach ani przesyłać zwykłą pocztą elektroniczną.
Redakcja PKIG
Zespół redakcyjny PKIG tworzą specjaliści z zakresu geodezji, kartografii i gospodarki nieruchomościami. Na blogu dzielimy się praktyczną wiedzą o pomiarach, podziałach działek, mapach do celów projektowych i formalnościach geodezyjnych.
Naszym celem jest rzetelne wyjaśnianie przepisów, procedur oraz etapów prac geodezyjnych w sposób zrozumiały dla inwestorów, właścicieli nieruchomości i projektantów.
Wszystkie publikacje powstają we współpracy z uprawnionymi geodetami PKIG, którzy na co dzień realizują pomiary i opracowania geodezyjne w całej Polsce.
